Gek hoe het gedrag van een hond kan veranderen naarmate hij ouder wordt.
Onze eerste hond was een Golden Retriever. Een ontzettend lieve, makkelijke hond. Blafte nooit, ook niet als we een paar uur weg waren. Luisterde goed.
Maar toen hij ouder werd, wilde hij ineens niet meer beneden in z'n mand slapen als wij eenmaal naar bed gingen.
Hij liep dan de trap op (dat kon hij toen nog) en bleef de hele nacht boven slapen.
Niet veel later ging hij elke avond tegen de slaapkamerdeur liggen en uiteindelijk sliep hij bij ons in de slaapkamer.
Voelde hij zich onzeker? Bang misschien? Wie zal het zeggen. We zijn er nooit achter gekomen waarom hij zo graag bij ons in de buurt wilde zijn.
Je hoort het wel vaker bij honden die ouder worden. Onverklaarbaar gedrag.
Overdag lijkt er weinig aan de hand. Je hond slaapt een flink deel van de dag, wordt wakker voor zijn wandeling en zijn eten en doet daarna weer een dutje.
Maar zodra jij naar bed wilt, begint zijn tweede leven.
Hij loopt door de kamer. Gaat liggen. Staat weer op. Loopt naar de keuken. Komt terug. Misschien begint hij te hijgen of te piepen. Of hij staat midden in de nacht naast je bed alsof hij je dringend iets moet vertellen.
En als jij de volgende ochtend half uitgeslapen aan het ontbijt zit?
Dan ligt meneer alweer heerlijk te slapen.
Nachtelijke onrust komt bij oudere honden vaker voor, maar het is wel verstandig om te kijken waarom je hond ineens ’s nachts wakker is. Zeker wanneer hij vroeger gewoon doorsliep.
Wat wordt eigenlijk bedoeld met 'nachtelijke onrust'?
Dat kan er bij iedere hond anders uitzien. De een loopt door het huis, terwijl een ander vooral vaak wakker wordt en niet meer in slaap lijkt te kunnen komen.
Nachtelijke onrust merk je als je hond bijvoorbeeld:
- ’s nachts door het huis loopt of ijsbeert;
- regelmatig van slaapplek wisselt;
- hijgt zonder dat het warm is;
- piept, jankt of blaft;
- jou wakker maakt;
- naar buiten wil;
- doelloos lijkt rond te lopen;
- moeilijk een comfortabele houding vindt;
- overdag juist opvallend veel slaapt.
Vooral dat laatste kan een vicieuze cirkel worden.
Toch is het verstandig om nachtelijke onrust niet automatisch af te doen als een omgekeerd dag-en-nachtritme. Misschien is er iets anders aan de hand.
Misschien moet hij gewoon plassen
Dit is de eenvoudige mogelijkheid en daarom een goede om mee te beginnen.
Een oudere hond kan vaker naar buiten moeten. Misschien kan hij zijn urine minder lang ophouden of drinkt hij meer dan vroeger. Ook bepaalde aandoeningen kunnen ervoor zorgen dat een hond meer drinkt en plast.
Als je hond iedere nacht bij de deur staat en vervolgens buiten onmiddellijk een flinke plas doet, heb je in ieder geval een belangrijke aanwijzing.
Een extra plasronde vlak voordat je zelf naar bed gaat, kan dan helpen.
Moet je hond sinds kort opvallend vaak plassen of drinkt hij veel meer dan vroeger, dan zou ik dat wel met de dierenarts bespreken.
Kan hij niet lekker liggen?
Ook pijn of lichamelijk ongemak kan een hond uit zijn slaap houden.
Een hond met pijnlijke of stijve gewrichten kan bijvoorbeeld moeite hebben om een prettige houding te vinden. Misschien herken je dat: hij gaat liggen, staat weer op, draait een paar rondjes en probeert het ergens anders opnieuw.
Dat hoeft overdag niet altijd even duidelijk te zijn. Misschien wandelt hij nog enthousiast mee en staat hij onmiddellijk naast je zodra er iets eetbaars in de keuken gebeurt. Dat sluit pijn of ongemak niet uit.
Let daarom ook eens op wat er gebeurt vlak voordat hij gaat liggen en wanneer hij weer opstaat. Gaat dat soepel? Verandert hij voortdurend van houding? Lijkt hij bepaalde slaapplekken ineens te vermijden?
Nachtelijke onrust in combinatie met moeilijk overeind komen, stijfheid of minder graag bewegen is in ieder geval reden om verder te kijken.
Het kan ook aan zijn zintuigen liggen
Oudere honden kunnen minder goed gaan zien of horen.
Overdag merk je daar vaak niks van. Er is licht, er gebeurt van alles en jij bent in de buurt. In een donker en stil huis kan een hond die minder goed ziet of hoort zich ineens een stuk minder zeker voelen.
Een klein nachtlampje kan dan verrassend praktisch zijn. Ook een vaste slaapplek en zo min mogelijk obstakels op zijn nachtelijke route kunnen helpen.
Zo kan het voor jou leuk zijn om de inrichting van je woonkamer voor de verandering eens om te gooien. Je hond kan op zijn oude dag wat meer prijs stellen op voorspelbaarheid.
En dan is er nog dementie bij honden
Een verstoord slaap-waakritme kan ook voorkomen bij cognitieve disfunctie, vaak simpelweg dementie bij honden genoemd.
Cornell University noemt nachtelijk rondlopen en overdag meer slapen als mogelijke verschijnselen. Andere signalen kunnen zijn dat een hond gedesoriënteerd raakt, in bekende ruimtes lijkt te verdwalen, ineens binnen plast, ander contact zoekt met mensen of dieren of doelloos gaat rondlopen.
Er is bovendien onderzoek waarbij slaap daadwerkelijk bij oudere honden werd gemeten. Honden met meer cognitieve problemen bleken minder tijd in bepaalde slaapfasen door te brengen. Er lijkt dus een verband te zijn tussen cognitieve achteruitgang en veranderingen in slaap, al is slaapgedrag op zichzelf uiteraard geen diagnose.
Met andere woorden: één nachtbrakende hond heeft niet meteen dementie.
Dat zou ik vooral in gedachten houden wanneer de nachtelijke onrust samengaat met andere veranderingen in zijn gedrag.
Wat kun je zelf proberen?
Als je hond verder gezond lijkt en de onrust niet ehh...onrustbarend is, kun je thuis al een paar dingen bekijken.
Houd zijn dagritme redelijk vast. Zorg dat hij overdag voldoende beweging krijgt die bij zijn leeftijd past. Een rustige wandeling waarbij hij uitgebreid mag snuffelen kan al genoeg zijn; je hoeft om negen uur ’s avonds geen tennisballen door de woonkamer te gooien.
Laat hem vlak voor het slapen nog even uit.
Kijk kritisch naar zijn slaapplek. Is die warm genoeg, niet te warm, gemakkelijk bereikbaar en comfortabel? Voor een stramme hond kan een goede ondersteunende mand prettig zijn.
En let een paar dagen op wanneer de onrust begint en wat je hond precies doet. Dat klinkt misschien overdreven, maar dat soort informatie kan een patroon zichtbaar maken. Misschien blijkt hij iedere nacht om drie uur naar buiten te moeten. Of zie je dat de slechte nachten steeds volgen op dagen waarop hij veel heeft gelopen.
Wanneer zou ik ermee naar de dierenarts gaan?
Als je hond altijd goed sliep en ineens meerdere nachten onrustig wordt, zou ik niet maandenlang afwachten.
Zeker niet wanneer er andere veranderingen bijkomen: veel drinken of plassen, hijgen, piepen, pijn bij bewegen, minder eten, desoriëntatie, binnen plassen of duidelijke veranderingen in gedrag.
Bij cognitieve disfunctie bestaat bovendien geen eenvoudige thuistest waarmee je zelf de diagnose kunt stellen. Cornell beschrijft dat een dierenarts onder meer lichamelijk onderzoek en eventueel bloed- en urineonderzoek kan gebruiken om andere mogelijke oorzaken uit te sluiten.
Dracula-gedrag?
In mijn artikel over hoeveel een oudere hond slaapt schreef ik al over het Dracula-gedrag dat sommige oude honden kunnen vertonen: overdag slapen en 's nachts tot leven komen.
Een keertje nachtelijk spoken hoeft geen drama te zijn. Wij mensen hebben tenslotte ook wel eens een slechte nacht.
Maar verandert een hond die jarenlang tevreden doorsliep ineens structureel in een nachtwaker, dan zou ik persoonlijk nieuwsgierig zijn naar de oorzaak.
Want hoe gezellig je hond ook is: om kwart over drie ’s nachts hoef je niet per se samen qualitytime te hebben.
Bronnen
Voor dit artikel heb ik onder meer informatie gebruikt van Cornell University College of Veterinary Medicine over cognitieve disfunctie bij oudere honden. Daarnaast heb ik het onderzoek Sleep and cognition in aging dogs. A polysomnographic study, gepubliceerd in Frontiers in Veterinary Science, geraadpleegd.