Mijn oude hond hoort slecht. Wordt hij doof?

“Luuk. Luuk! Lu...huuk!”

Luuk was onze eerste Golden Retriever.
Hij lag altijd graag in de tuin op een botje of een stuk hout te knagen.
Die keer dat ik hem riep lag hij ook al een tijdje tevreden te kauwen op iets. Maar het begon donker te worden en daarom werd het tijd dat hij nu eens naar binnen kwam.

Aanvankelijk besteedde ik geen aandacht aan zijn niet-luisteren.
Als ik hond was en ik lag lekker te kauwen, zou ik ook net doen of ik niks hoorde.
Maar niet luisteren is iets anders dan niet horen, zo bleek later.
Na verloop van tijd begon Luuk steeds duidelijker tekenen van doofheid te vertonen.

Normaal gesproken stond hij altijd voor de deur te kwispelen als wij bijvoorbeeld thuiskwamen van boodschappen doen.
Maar toen hij ouder werd, veranderde dat.

Als wij binnenkwamen...geen Luuk. Voorzichtig liepen we dan de huiskamer in en daar lag Luuk in zijn mand. In diepe slaap. Pas als ik hem aaide of we maakten geluid in de keuken, werd hij wakker.

Op advies van de dierenarts zijn wij een keer met hem naar de dierenkliniek van de Universiteit Utrecht gegaan.
De conclusie: “We kunnen niks afwijkends vinden.”

Wij, en Luuk, moesten er maar mee zien te leven. En tja, Luuk was inmiddels op leeftijd. Gehoorverlies komt dan niet helemaal uit de lucht vallen.

Gehoorverlies gaat meestal geleidelijk.

Leeftijdsgebonden gehoorverlies heet met een moeilijk woord ‘presbyacusis’. Daarbij gaat het gehoor langzaam achteruit doordat er veranderingen ontstaan in het binnenoor en de zenuwbanen die geluid verwerken.

Dat gebeurt meestal zo geleidelijk dat je het in eerste instantie nauwelijks merkt.
Je hond reageert misschien nog prima op sommige geluiden, maar minder goed op andere. Vooral middelhoge en hoge tonen kunnen minder goed worden waargenomen.

Daardoor kan het lange tijd lijken alsof hij gewoon wat minder goed oplet.
Tot je ineens merkt dat je achter hem staat te roepen en hij rustig verder wandelt. Of op een botje blijft kauwen.

Hoe merk je dat je hond slechter hoort?

Niet reageren wanneer je hem roept is natuurlijk de meest voor de hand liggende aanwijzing.

Maar er zijn meer signalen.
Net als bij onze Luuk reageert je hond bijvoorbeeld niet meer wanneer je thuiskomt. Hij wordt niet wakker van geluiden waarvan hij vroeger onmiddellijk overeind kwam. Zijn oren bewegen minder in de richting van een geluid. Of hij schrikt wanneer je hem aanraakt omdat hij je niet heeft horen aankomen.

Dat laatste is eigenlijk heel logisch.
Stel dat je heerlijk ligt te slapen en iemand legt plotseling een hand op je schouder. Grote kans dat jij ook niet kwispelend wakker wordt.

Sommige honden gaan ook harder blaffen. Ze horen hun eigen stem immers minder goed.

Kun je zelf testen of je hond nog hoort?

Tot op zekere hoogte.

Je kunt bijvoorbeeld wanneer je hond niet naar je kijkt een geluid maken en zien of hij reageert. Kies verschillende soorten geluiden, want een hond kan bepaalde frequenties nog wel horen en andere niet meer.

Maar pas op dat je niet per ongeluk iets anders test.
Hard op de (houten) vloer stampen veroorzaakt bijvoorbeeld trillingen. Een slechthorende hond kan daarop reageren zonder het geluid daadwerkelijk te hebben gehoord.
En als je met de koekjestrommel rammelt, bestaat altijd nog de mogelijkheid dat zijn neus het experiment heeft verpest.

Wil je echt weten of en hoe goed je hond hoort, dan kan dat met een zogenaamde BAER-test. Daarbij wordt gemeten hoe de gehoorbanen in de hersenen op geluid reageren.

Hoewel voor de gemiddelde oudere hond zo'n uitgebreid onderzoek lang niet altijd nodig is. Een dierenarts kan eerst gewoon naar de oren kijken en beoordelen of er misschien een andere oorzaak is.

Slecht horen is niet altijd ouderdom.

Een hond van twaalf die slechter gaat horen, kan leeftijdsgebonden gehoorverlies hebben.
Maar gehoorverlies kan ook ontstaan door bijvoorbeeld een oorontsteking, problemen in het midden- of binnenoor of een verstopping van de gehoorgang.

Bij zulke oorzaken kan behandeling soms wel degelijk verbetering geven.

Merk je dat het gehoor van je hond plotseling achteruitgaat, heeft hij pijn aan zijn oren, schudt hij veel met zijn kop of zie of ruik je iets vreemds aan zijn oren, dan zou ik dus zeker naar de dierenarts gaan.
Ook wanneer je gewoon twijfelt of het werkelijk alleen de leeftijd is, kan het geen kwaad de oren eens te laten controleren.

Kan een oude hond weer beter gaan horen?

Bij echt leeftijdsgebonden gehoorverlies meestal niet.
Veranderingen in het binnenoor zijn niet zomaar terug te draaien.

Dat klinkt misschien erger dan het voor de hond zelf hoeft te zijn. Honden zijn behoorlijk goed in het aanpassen aan een wereld waarin het geluid langzaam zachter wordt.
Ze hebben tenslotte nog een neus waar wij alleen maar jaloers op kunnen zijn. En juist voor een hond is die neus een enorm belangrijk middel om zijn omgeving waar te nemen.

Praten met een hond die je niet meer hoort.

Als je hond jarenlang gewend is geweest aan gesproken commando's, kun je die langzaam aanvullen met handgebaren.

Een opgeheven hand voor wacht, naar je toe gebaren voor kom of een duidelijk gebaar voor zit.
 Welke gebaren je gebruikt, maakt minder uit. Belangrijker is dat je steeds dezelfde gebaren gebruikt.

Ook oogcontact wordt belangrijker. Zorg daarom eerst dat je hond naar je kijkt voordat je iets van hem vraagt.
En probeer hem niet van achteren onverwacht aan te raken. Zeker een slapende hond kan daarvan behoorlijk schrikken.
Je kunt bijvoorbeeld eerst in zijn gezichtsveld komen of voorzichtig trillingen veroorzaken door iets steviger over de vloer te lopen.

Buiten wordt opletten belangrijker.

Als jouw hond slecht hoort, mist hij niet alleen jouw stem.
Hij hoort misschien ook die fiets niet die van achteren aankomt. Of een auto. Of een andere hond.

Daarom zou ik met een ernstig slechthorende hond extra voorzichtig zijn met loslopen, zeker in de buurt van verkeer.
Ook terugroepen wordt natuurlijk lastig wanneer je hond je letterlijk niet kan horen.
Op een veilig omheind terrein is dat minder belangrijk. Langs een weg kan het een behoorlijk verschil maken.

En als hij behalve doof ook wat verward wordt?

Bij oudere honden kunnen gehoorverlies en cognitieve achteruitgang tegelijkertijd voorkomen.

Onderzoekers hebben zelfs een verband gevonden tussen slechter horen en slechtere scores op bepaalde cognitieve testen bij oudere honden.
Let wel: het gaat hier om een verband. Daarmee is nog niet gezegd dat doofheid dementie veroorzaakt.

Reageert je hond niet alleen minder op geluid, maar raakt hij ook gedesoriënteerd, verandert zijn slaapritme, gaat hij ineens in huis plassen of vertoont hij ander opvallend gedrag, dan kan er meer spelen dan alleen gehoorverlies.

Doof, maar nog steeds dezelfde hond.

Het lijkt me voor ons mensen vervelender wanneer een hond doof wordt dan voor de hond zelf.

Wij missen iets.
Je kunt hem niet meer vanuit de keuken roepen. Hij hoort je niet thuiskomen. En dat vertrouwde contact via je stem wordt minder.
Maar een hond kan zich verrassend goed aan zijn slechtere gehoor aanpassen. Hij ziet je nog steeds. Hij ruikt je waarschijnlijk al lang voordat jij hem ziet. En als jij naar de keuken loopt, is de kans groot dat hij op de een of andere mysterieuze manier toch in de gaten heeft dat daar iets interessants gebeurt.

Ook bij Luuk leerden we daar vanzelf rekening mee te houden. Niet meer vanuit een andere kamer roepen en ervan uitgaan dat hij wel zou komen. Eerst zorgen dat hij ons zag.

Bronnen

Voor dit artikel heb ik onder meer gebruikgemaakt van informatie uit het Merck Veterinary Manual over doofheid en leeftijdsgebonden gehoorverlies bij honden en van wetenschappelijk onderzoek naar gehoorverlies en cognitief functioneren bij oudere honden.